Το Βραχώρι στην περίοδο της Τουρκοκρατίας-Του Γιάννη Νεραντζή

Το Βραχώρι (Αγρίνιο) αναφέρεται, το 1667, από τον Εβλιά Τσελεμπί (1610 – λίγο μετά το 1682), στον όγδοο τόμο του Σεγιαχατναμέ = Εβλιά Τσελεμπί, Ταξίδι στην Ελλάδα, (μετάφρ. Ν. Χειλαδάκης, έκδ. Εκάτη, 1991), σ. 220-222 :

«Ο κασαμπάς Λαχόρ : Στα χώματα του Κάρλελι βρίσκεται ο κασαμπάς [κωμόπολη] Λαχόρ (Βραχώρι – Αγρίνιο), που είναι ναχιγιές του ομωνύμου καζά …Συνολικά, έχει τριακόσια σεράγια [αρχοντόσπιτα], χτισμένα με πέτρα και σκεπασμένα με κεραμίδι. Και δεν υπάρχει σπίτι που να μην είναι αρχοντικό. Οι κάτοικοι είναι όλοι πλούσιοι πασάδες, μπέηδες και – γενικά – ανήκουν σε ηγεμονικά σόγια. Ο κασαμπάς Λαχόρ (Βραχώρι – Αγρίνιο), βρίσκεται στην πλαγιά του βουνού και περιτριγυρίζεται από αμπέλια και μπαχτσέδες. Έχει τρία τζαμιά με πετρόχτιστους μιναρέδες, που είναι σκεπασμένοι με κεραμίδια. Στους μαχαλάδες βρίσκονται: έντεκα μεστζίτ [Τέμενος χωρίς μιναρέ], δύο μεντρεσέδες [Ιεροδιδασκαλεία], τρία μεκτέπ [σχολείο για μικρά παιδιά], δύο τεκέδες [Μοναστήρια] και ένα χαμάμ [Λουτρό για ομαδικό μπάνιο] που ανακουφίζει τις ψυχές. Διαθέτει σαράντα καταστήματα και δεν έχει μπεζεστένι [σκεπαστή θολωτή Αγορά πολύτιμων εμπορευμάτων]. Μα, αυτό δεν σημαίνει τίποτα. Αφού στο παζάρι μπορείς να βρείς όλα τα πολύτιμα υφάσματα κι άλλα ακριβά εμπορεύματα. Η αγορά βρίσκεται σε πολύ ωραία τοποθεσία, που σου φτιάχνει τη διάθεση για ψώνια. Το κλίμα είναι ευχάριστο. Και η περιοχή είναι γεμάτη με πελώρια πλατάνια, που όμοια δεν βρίσκεις πουθενά αλλού στη Ρούμελη [Ευρώπη], την Περσία ή την Αραπιά. Χάρη στο πυκνό φύλλωμά τους ο ήλιος δεν φτάνει ποτέ στη γή. Και η ζέστη δεν επηρεάζει την περιοχή ούτε τον αφόρητο Ιούλιο. Ακόμα, υπάρχει ένα πηγάδι αμπού χαγιάτ, που, – μέσα στη μεγαλύτερη καλοκαιριάτικη θέρμη – το νερό του σου παγώνει το χέρι. Πάνω στο κεφαλάρι ενός από τα «μάτια» της γέφυρας, υπάρχει ένα καφενείο που μοιάζει με εργαστήριο κινέζικης ζωγραφικής, έτσι όπως είναι στολισμένο με κεντήματα. Στο καφενείο αυτό μαζεύονται όλοι οι περιηγητές της υφηλίου – της θάλασσας και της ξηράς – και ανταλλάσσουν απόψεις. Πρόκειται, πραγματικά, για χώρο επιστημονικών συγκεντρώσεων. Στο άκρο του καφενείου, στην υπερυψωμένη πλευρά, βρίσκονται σιδερένια ανάκλιντρα. Εκεί μπορούν να καθήσουν οι διερχόμενοι και να νοιώσουν ‘‘σαν στο σπίτι τους’’. Μπορούν να ξαπλώσουν και να ξαποστάσουν, να πάρουν τον καφέ τους, να φάνε και να πιούνε, ή να διασκεδάσουν και να ξεφαντώσουν. Στο θεσπέσιο αυτό περιβάλλον τα κλαδιά των δέντρων είναι γεμάτα με φωλιές πουλιών που, όταν αρχίζουν τα μελαγχολικά αλλά τόσο μελωδικά κελαϊδίσματά τους, οι ψυχές των ανθρώπων που τα ακούν, αναπτερώνονται. Τέτοια πλατάνια μόνο σε κάποια νησιά της ΄Ασπρης Θάλασσας [Μεσογείου] μπορείς να συναντήσεις. ΄Ισως, μονάχα ο μεγάλος πλάτανος με τα εβδομήντα επτά μαρμάρινα στηρίγματα, που βρίσκεται μπροστά στην καστρόπορτα του φρουρίου της Κώ, γίνεται να συγκριθεί με τούτα τα ευλογημένα δέντρα. Ο κασαμπάς [κωμόπολη] μπορεί να είναι μικρός, αλλά είναι περιποιημένος, συμπαθητικός και πλούσιος. Ανάμεσα στους άιάνηδες [άιάν(ης) = εύπορος, νοικοκύρης, πρόκριτος] ξεχωρίζουν οι φαμελιές των: Τουρνάζογλου, Απτί Πασά – που είναι κι αυτοί «μίρ-μιράν [πασάδες, αξιωματούχοι]» και αλαϊμπέηδες [αρχηγοί των σπαχήδων] – καθώς και των επτά αδερφών του που είναι κι αυτοί «μίρ-μιράν» και αλαϊμπέηδες. (Και τόσοι άλλοι ντεριμπέηδες [άρχοντας, ευγενής, πρόκριτος] της περιοχής – όλοι ντυμένοι με σαμαρογούνια). Τα σεράγια [αρχοντόσπιτα] έχουν τόσο μεγάλους αυλόγυρους, που μερικοί άρχοντες ζεύουν εκατό άλογα και οργανώνουν ιπποδρομίες με τύμπανα και μουσικές ή παίζουν το τζιρίτ [παιγνίδι, με άλογα, «έφιππα σκλαβάκια»] μές στις τεράστιες αυλές τους. Όλα αυτά τα πλουσιόσογα έχουν τέτοιες συγγένειες μεταξύ τους, που στο Λαχόρ [Βραχώρι – Αγρίνιο] δεν υπάρχουν πιά ξένοι. Οι μόνοι πραγματικοί ξένοι είναι οι μεροκαματιάρηδες στα υποστατικά. Κάθε άρχοντας έχει διακόσια με τριακόσια παλικάρια, που τρέχουν πάνω-κάτω για τις δουλειές τους».

Λίγο πριν την Επανάσταση του 1821, συγκεκριμένα στη δεκαετία 1805-1815, από το Βραχώρι (Αγρίνιο) πέρασε, ως περιηγητής, και ο ιατρός Φραγκίσκος Πουκεβίλ, Πρόξενος της Γαλλίας στην ‘Αυλή’ του Αλή Πασά στα Ιωάννινα, στα χρόνια 1805-1815. Στο περιηγητικό του βιβλίο Ταξίδι στην Ελλάδα, (Pouqueville F. C. H. L., Voyage dans la Grece, 2η έκδοση, 6 τόμοι, 1826-1827, τόμος 3ος, βιβλίο 10, κεφάλαιο 4, σ. 511-512 = ελληνική έκδοση, Φραγκίσκος Πουκεβίλ, Ταξίδι στην Ελλάδα, τόμος Στερεά Ελλάς, Αττική, Κόρινθος, 1995, Βιβλίο Δέκατο, Κεφάλαιο τέταρτο, σ. 294-295), γράφει: «Το Βραχώρι, που είναι σύγχρονη πρωτεύουσα του Κάρλελι, ιδρύθηκε, όπως λένε από Εβραίους που εκδιώχθηκαν από το Λεπάντο, το Αγγελόκαστρο και την Ακαρνανία. Αυτή όμως η παράδοση εμένα μού φαίνεται ύποπτη, με την έννοια ότι οι άνθρωποι αυτοί, [οι Εβραίοι], αναζητούν πάντοτε προστασία σε εγκαθιδρυμένες πόλεις και πουθενά δεν δημιουργούν αποικίες. Ωστόσο, σ’ αυτή την περιοχή αριθμούνται: περίπου εκατόν είκοσι Ισραηλίτες με δικαιωματικά δική τους Συναγωγή, τρία τζαμιά μουσουλμανικά, και αντίστοιχες χριστιανικές εκκλησίες, αφιερωμένες στη λατρεία εξακοσίων χριστιανικών και μουσουλμανικών οικογενειών. Ανάμεσα σ’ αυτόν τον ισχνό πληθυσμό, δεν επεσήμανα καμιά βιοτεχνία, γιατί οι Τούρκοι ζούσαν από το εισόδημα των τιμαρίων τους και οι Έλληνες ήσαν όλοι καλλιεργητές, έτσι που το εμπόριο να βρίσκεται αποκλειστικά στα χέρια των Εβραίων, που κάνουν εμπόριο μεταξιού. Στις αγορές διαπίστωσα πως υπήρχαν λίγα μαγαζιά με λίγο εμπόρευμα, και στις όχθες του Θερμησσού [ρέμα Ερ(η)μίτσα] βρήκα μόνο μερικά εργαστήρια Τούρκων, όπου δούλευαν το μαροκινό δέρμα, κόκκινο και κίτρινο, που σήμερα το δουλεύουν σε όλη την Τουρκία».

Ο ίδιος ο Φραγκίσκος Πουκεβίλ ότι, στα 1805-1815, ο συνολικός αριθμός των σπιτιών του Βραχωριού, Ελλήνων, Τούρκων, Εβραίων, Αφρικανών, ανερχόταν σε εξακόσια.

0 Comments

Leave a Comment

Login

Welcome! Login in to your account

Remember me Lost your password?

Lost Password